Türk Devletleri Teşkilatı’nın gayriresmî zirve
toplantısı Türkistan’da gerçekleştirildi. Türk dünyasının manevi başkentinde
Kazakistan, Türkiye, Özbekistan, Kırgızistan ve Azerbaycan liderleri bir araya
geldi. Taraflar, yapay zekâ ve dijitalleşme konularını ele alarak teknolojik
modernizasyonun geliştirilmesi için ortak
çabaların güçlendirilmesi konusunda mutabakata vardılar. Kazakistan Cumhurbaşkanı tarafından dile getirilen girişimler arasında,
elektronik belgelerin ve dijital imzaların karşılıklı tanınması önerisi öne
çıktı. Uzay alanı da gündemdeki önemli başlıklardan biri oldu. Tokayev’e göre
bu alan, Türk devletlerinin rekabet gücünü artıran temel faktörlerden biri
niteliği taşıyor.
Kasım-Comart Tokayev, Kazakistan Cumhuriyeti Devlet Başkanı:
«Ülkelerimiz, bu alanın
sistematik biçimde geliştirilmesi için gerekli bilimsel, teknolojik ve mali
potansiyele sahiptir. Özellikle uydu haberleşmesi, navigasyon ve izleme
alanlarında ortak projeler hayata geçirilerek işbirliğimizin genişletilmesi
büyük önem taşımaktadır. Bu sayede teknolojik bağımsızlığımızı güçlendirme imkanı doğacaktır.
Örneğin, «CubeSat-12U» bilimsel uydusunun fırlatılması önemli bir gelişme
olarak değerlendirilebilir».
Nitelikli insan kaynağına da
ihtiyaç duyuluyor. Bu kapsamda eğitim merkezleri ve bilimsel araştırma enstitülerinin
önemine dikkat çekildi. Kazakistan önderi, ileri teknolojilerin uygulanması konusunda deneyim
paylaşımının artırılmasını önerdi. Bu hedef doğrultusunda Türk devletlerinin
Yapay Zeka Merkezleri Ağı’nın
kurulmasının planlandığı belirtildi.
Kasım-Comart Tokayev, Kazakistan Cumhuriyeti Devlet Başkanı:
«Kazakistan’da yeni nesil bir
teknoloji eğitim kurumu olarak Yapay Zekâ Üniversitesi’nin açılması
planlanmakta. Bu yükseköğretim kurumunda Türk devletlerinin vatandaşlarına
yönelik özel burslar tahsis etmeye hazırız. Ayrıca, programlama, yapay zeka ve ileri dijital
teknolojiler alanlarında Türk ülkeleri gençleri arasında her yıl bilim ve
teknoloji olimpiyatlarının düzenlenmesini faydalı görüyoruz. Bu girişimlerin
hayata geçirilmesine Türk Yatırım Fonu mali destek sağlayabilir».
Türk devletlerinde yapay zeka alanındaki gelişimin desteklenmesi amacıyla TDT üyesi ülkelerin BT merkezlerini bir araya getirecek ortak «Turkic AI» platformunun kurulması önerildi. Kazak lider, bu merkezin Astana’daki Alem.ai bünyesinde faaliyet göstermesini teklif etti. Ayrıca ülkeler arasındaki insani işbirliğine de özel önem verdi. Türk medeniyetinin mirasının korunmasına ilişkin Konvansiyon taslağının hazırlanması yönündeki önerinin desteklenmesi çağrısında bulundu. Türk halklarının kültür ve tarihinin tanıtımına katkı sağlamak amacıyla yapay zeka tabanlı dijital bir platform oluşturulmasının önemine dikkat çekti. Bununla birlikte Türkistan’da Türk Medeniyeti Merkezi’nin kurulacağı açıklandı. Bu merkezde Türk Devletleri Teşkilatı’na üye tüm ülkelerden bilim insanlarının araştırma faaliyetleri yürütebileceği belirtildi. Bilimsel çalışmaları desteklemek amacıyla Türk dillerine yönelik ortak bir terminoloji tabanının oluşturulması da gündeme geldi. Cumhurbaşkanı Tokayev, Devletlerarası Terminoloji Komisyonu kurulmasını önerdi. Zirve, Türkistan Deklarasyonu’nun imzalanmasıyla sona erdi.
Çeviren: Körkem Nigmetullina
