Kazakistanlı öğrenciler, su kaynaklarının korunması ve
elde edilmesine yönelik yenilikçi projeler geliştirmeye aktif olarak devam
ediyor. Örneğin, Almatılı okul öğrencisi Dana Kadırbek,
havadan içme suyu elde etmeye yönelik bir cihaz geliştirdi. Su, modern nanomalzemeler
kullanılarak doğrudan atmosferden toplanıyor. Metal-organik iskeletler olarak
adlandırılan yapılar, su moleküllerini yakalayarak yoğunlaştırıyor ve herhangi bir
elektrik şebekesine ihtiyaç duymadan içilebilir suya dönüştürüyor. Cihazın çalışması
için yalnızca güneş enerjisi yeterli oluyor. Projenin geliştiricisi, ilerleyen aşamalarda
çalışmayı ölçeklendirmeyi ve saha testlerini gerçekleştirmeyi planlıyor.
Dana Kadırbek, Almatı şehri gimnazya öğrencisi:
«Bu cihazın temel bileşeni olan nanomalzemelerin sentezi
üzerinde çalışıyorum. Geliştirdiğimiz cihazın en önemli avantajı tamamen enerji
bağımsız olmasıdır. Sadece güneş enerjisiyle çalışır ve insanlar bu sayede temiz
içme suyuna erişim sağlayabilir».
Proje, Viyana’daki Birleşmiş Milletler merkezinde
düzenlenen Cleantech Days 2026 forumunda tanıtıldı. Dana, uzay teknolojileri
alanında çeşitli uluslararası yarışmaların yanı sıra ABD, Endonezya ve Güney
Kore’de düzenlenen müsabakalarda da ödüller kazanmıştır. Geçen yıl ise genç
mucit, buluşunun pilot uygulamasına yönelik olarak Su Kaynakları ve Sulama
Bakanlığı ile bir mutabakat zaptı imzalamıştır. İlgili bakanlık ayrıca
Astana’dan öğrenci Jangir Abuov’un projesine de destek vermiştir. Abuov, gündelik
kullanımdan gıda yoluyla dolaylı tüketime kadar bireysel su tüketimini analiz
etmeye imkan tanıyan “su ayak izi” hesaplama amaçlı interaktif bir platform
geliştirmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, kaynakların tasarrufuna
yönelik kişiselleştirilmiş öneriler sunulmaktadır. Bakanlık yetkilileri, bu tür
girişimlerin erken yaşlardan itibaren suya karşı bilinçli ve tasarruflu bir
yaklaşımın oluşmasına katkı sağladığını vurgulamaktadır. Bu doğrultudaki
çalışmalar, ülke genelinde eğitim ve çevre programları kapsamında
sürdürülmektedir.
Jangir Abuov, Astana şehri okul-gimnazya öğrencisi:
«Öncelikli hedefimiz toplumda farkındalığı artırmaktır. Farkındalık arttıkça insanlar su tasarrufuna yönelir. Bu da ikinci hedefimizi oluşturmaktadır. Amacımız yalnızca bilinç oluşturmak değil, aynı zamanda insanların günlük yaşamlarında yeni alışkanlıklar edinmelerini ve suyu daha verimli kullanmalarını sağlamaktır».
Çeviren: Körkem Nigmetullina
