Kazakistan Cumhurbaşkanı’nın başkanlığında, Akorda’da Uluslararası Aral’ı
Kurtarma Fonu’nun kurucu devlet başkanları Konseyi toplantısı gerçekleştirildi.
Cumhurbaşkanı, söz konusu yapının Orta Asya’da çevresel sorunların çözümüne
yönelik ülkelerin çabalarını koordine eden tek kurumsal platform olduğunu
vurguladı. Aral Denizi sorununun
uzun süredir küresel bir boyut kazandığını belirten Tokayev, bölge ülkelerinin
su kütlesinin kurumasının yıkıcı etkilerini azaltmak için ortak çaba
gösterdiğini ifade etti. Bu işbirliğinin, denizin kuzey kesimindeki ekosistemin
yeniden canlandırılmasında şimdiden olumlu sonuçlar verdiği kaydedildi.
Kasım-Comart Tokayev, Kazakistan
Cumhuriyeti Devlet Başkanı:
«Denizdeki su hacminin 18,9 milyar metreküpten 23,5
milyar metreküpe yükselmesi, balıkçılık sektörünü ve Aral çevresindeki
sosyoekonomik durumu olumlu yönde etkilemiştir. «Aral» jeoparkı adıyla
benzersiz bir doğal ve bilimsel alan oluşturulmuştur. Bu proje, bölgenin
sürdürülebilir kalkınması için bir model olmayı hedeflemektedir. Projenin temel
amacı, Aral Denizi’nin doğal-ekolojik ve tarihi mirasının korunmasıdır. Bu
alanın UNESCO Küresel Jeoparklar Ağı’na dahil edilmesine yönelik çalışmalar
sürdürülmektedir. Bu kapsamda Kazakistan’ın dönem başkanlığı, Fon’un
etkinliğinin artırılmasına odaklanmıştır».
Bununla birlikte, çevresel tehditlerin halen alınan önlemlerin ölçeğini
aştığına dikkat çekildi. Yaz aylarının daha kurak geçtiği, buzulların daha
hızlı eridiği ve toz fırtınalarının arttığı ifade edilmektedir. Her yıl atmosfere
on milyonlarca ton tuz, kum ve çeşitli kimyasal maddelerin karıştığı
belirtilmektedir. Cumhurbaşkanı Tokayev, artan bu zorlukların, Fon’un çalışma
mekanizmalarının güncellenmesini ve su alanında bölgesel işbirliğinin
derinleştirilmesini zorunlu kıldığını vurguladı. Bu çerçevede, Sırderya ve
Amuderya havzalarında birleşik bir otomatik izleme sisteminin kurulmasını
önerdi. Bu sistemin veri şeffaflığını ve güvenilirliğini sağlayacağı ifade
edildi.
Kasım-Comart Tokayev, Kazakistan
Cumhuriyeti Devlet Başkanı:
«Kazakistan ve Özbekistan, Sırderya havzasında on noktada
otomasyon çalışmalarına başlamıştır. Bu deneyimin Aral Denizi havzasının
tamamına yaygınlaştırılması mümkündür. Fon’un kurumsal gelişiminin sürdürülmesi
konusu da önemini korumaktadır. Bu sürecin bir miktar geciktiği kanaatindeyim. Öncelikli
adım olarak, Hükümetlerarası Enerji Komisyonu’nun oluşturulmasının
tamamlanmasını öneriyorum. Uygulama, enerji alanındaki koordinasyonun
ülkelerimizin istikrarlı ve güvenilir su temini açısından büyük önem taşıdığını
göstermektedir».
Bugün Fon, Aral Denizi’nin korunmasına yönelik çabaları konsolide etmektedir. Bu kapsamda, uluslararası kuruluşların katılımıyla toplam finansman hacmi 2 milyar doları aşan 30’dan fazla bölgesel proje hayata geçirilmektedir. Ancak bu çalışmaların yeterli olmadığı ve daha ileri adımlar atılması gerektiği vurgulanmaktadır. Kazakistan Cumhurbaşkanı, bu alanda ortak çabaların daha da güçlendirilmesinin önemine dikkat çekti. Toplantıda Orta Asya ülkelerinin liderleri de kendi önerilerini dile getirdi. Zirve sonunda devlet başkanları, Amuderya ve Sırderya nehirleri ile Aral Denizi’ne adanmış olarak 26 Mart’ın Uluslararası Aral Denizi Günü ilan edilmesi de dahil olmak üzere dört nihai belgeyi kabul etti.
Çeviren: Körkem Nigmetullina
